طرح شهرک زنان ویژه محکوم به شکست است/ لزوم توجه به نگاه کارشناسی و متولیان اصلی

[ad_1]

طرح راه‌اندازی «شهرک بازتوانی زنان آسیب‌دیده یا در معرض آسیب» از اسفندماه سال گذشته به‌طور رسمی مطرح شد و تا امروز مخالفت‌های کارشناسان را به دنبال داشته است اما استانداری کماکان اصرار به راه‌اندازی آن دارد.

به گزارش مهرخانه، یکی از مشکلات کشور در حل آسیب‌های اجتماعی موازی‌کاری یا انجام اقداماتی خارج از محدوده وظایف سازمانی است که در نهایت منجر به گره‌خوردن چند سازمان در هم و حل نشدن معضل می‌شود. چند ماهی است که توانمندسازی زنان آسیب‌دیده یا در معرض آسیب نیز درگیر چنین مشکلی است که در آن سازمان بهزیستی با وجود وظیفه تولی‌گری این امر کنار گذاشته شده است و استانداری اصرار به راه‌اندازی شهرکی برای این زنان دارد.

پیشنهاد راه‌اندازی شهرکی برای توانمندسازی زنان آسیب‌دیده اجتماعی
ابتدای اسفندماه سال گذشته بود که موضوع راه‌اندازی شهرکی برای توانمندسازی زنان آسیب‌دیده اجتماعی از سوی ثریا شارقی، مدیرکل امور زنان و خانواده استانداری تهران مطرح شد. به گفته او در کارگروه زنان و خانواده طرح بازتوانی زنان آسیب‌دیده و در معرض آسیب در قالب شهرکی مطرح و قرار شد که نتایج بررسی‌ها تا فروردین ماه سال 96 اعلام شود. این پیشنهاد به دنبال عدم امکان بازتوانی اجتماعی زنان از طریق مددسراها و سامانسراها مطرح شد.

جزئیات پیشنهادی طرح
براساس پیشنهادات ابتدایی در اواخر سال گذشته، در این مرکز زنان آسیب‌دیده و در معرض آسیب از نظر روانی و پزشکی مورد بررسی و مشاوره قرار می‌گیرند، سپس امکانات تفریحی و آموزشی برای آن‌ها مهیا می‌شود، پس از بازتوانی نسبی و کسب مهارت به مراکز آموزش بازارمحور معرفی می‌شوند و پس از کسب توانایی‌های لازم برای ورود به جامعه آماده می‌شوند.

مسؤولان استانداری لزوم انجام این کار را متمرکز شدن ظرفیت‌ها دانستند. به گفته شارقی فعالیت‌های سازمان بهزیستی، شهرداری و برخی نهادهای دیگر در این زمینه نتیجه لازم را نمی‌دهد. بنابراین چرخه کنونی بازتوانی زنان آسیب‌دیده و در معرض آسیب معیوب است؛ چراکه زنانی که در مددسراها حضور می‌یابند، روز بعد از آن خارج می‌شوند و ممکن است در طول روز آسیب ببینند یا آسیب بزنند.

در پیشنهاد اولیه این طرح آمده بود که در این مراکز بازتوانی، مادران آسیب‌دیده، و حتی مادران کودکان کار نگهداری می‌شوند و به آن‌ها آموزش‌های لازم داده می‌شود.

کارگروهی برای کارشناسی ساخت شهرک بازتوانی
پس از پایان نوروز 96 و شروع به کار دوباره فعالیت‌های ادارات، بار دیگر مدیر کل امور بانوان استانداری تهران موضوع شهرک بازتوانی زنان آسیب‌دیده یا در معرض آسیب را مطرح کرد و از راه‌اندازی آن خبر داد. در این زمان شارقی بیان کرد که کلیت طرح سال 95 تصویب و مقرر شد تا امسال به دستور استاندار و توسط یک کارگروه معین، کارشناسی ساخت شهرک بازتوانی زنان آسیب‌دیده یا در معرض آسیب در استان تهران در دستور کار قرار گیرد.

چند روز بعد مجدداً شارقی خبرساز شد. هنوز به میانه اردیبهشت نرسیده بودیم که او از ارتباط ساخت شهرک بازتوانی زنان آسیب‌دیده یا در معرض آسیب با کاهش رشد کودکان کار در آینده سخن گفت. او در صحبت‌های خود به وجود حلقه مفقوده‌ای در زیرساخت‌ها اشاره کرد و افزود: این طرح می‌تواند سیکل معیوب را کامل و یک الگوی مطلوب برای ساماندهی زنان آسیب‌دیده ایجاد کند.

به گفته مدیرکل امور زنان و خانواده استانداری تهران اکثریت قاطع کارشناسان طرح ساخت شهرک بازتوانی زنان آسیب‌دیده یا در معرض آسیب بر ضرورت اجرای طرح تأکید داشتند. بر اساس دیدگاه آن‌ها، پیوست‌های قانونی که ممکن است روند اجرای پروژه را با مشکل روبه‌رو کند باید بررسی شوند و نوع مخاطبان طرح به صورت دقیق مشخص شود چون به طور قطع این مکان متقاضیان زیادی را مانند زنان آزادشده از زندان، زنان مطلقه بی‌پناه، زنان و دختران طردشده از خانواده و… را در برمی‌گیرد و با توجه به این‌که فضای فیزیکی و معماری که مورد نظر این طرح است یک فضای انگیزشی و مطلوبی خواهد بود، باید مخاطبان به‌طور دقیق مشخص شوند.

مسؤولیت کلی پروژه به شهرداری واگذار می‌شود و بهزیستی صرفاً مشارکت دارد
براساس آن‌چه اظهار شده بود مسؤولیت کلی این پروژه به شهرداری داده می‌شود ولی سایر دستگاه‌های مرتبط مثل فنی و حرفه‌ای، علوم پزشکی، ستاد مبارزه با موادمخدر، بهزیستی، کمیته امداد، مرکز مراقبت‌های پس از خروج از زندان و… در این طرح مشارکت دارند البته می‌توان بخش قابل توجهی از آن را به سمن‌ها و خیرین واگذار کرد.

این طرح‌ها متعلق به 150 سال قبل هستند
در روزهای بعد مسؤولان به طرح شهرک‌‌سازی استانداری واکنش نشان دادند. سیدحسن موسوی‌چلک، رئیس انجمن مددکاری اجتماعی ایران از تعجب خود در این رابطه خبر داد. به گفته او امروزه دیگر نمی‌توان در نگهداری یا بازتوانی افراد به صورت جزیره‌ای عمل کرد. این طرح‌ها متعلق به 150 سال قبل و محکوم به شکست است. باید در کنار مردم و با مردم، چرخه و بستر بازتوانی و بازگشت به جامعه را فراهم کرد.

نکات مهم در بازتوانی زنان
براساس گفته‌های او برای بازتوانی این زنان سه مسأله مهم است؛ اول این‌که خودشان بخواهند و به خودباوری برسند و در کنار بقیه مردم به بازتوانی خود پرداخته و در جامعه حضور یابند. دوم این‌که حمایت و باور خانواده را به همراه داشته باشند و سوم این‌که جامعه برای بازتوانی بسترسازی کند. هیچ‌کدام از این راه‌حل‌ها به صورت جزیره‌ای نیست. اگر بخواهند چنین طرحی را اجرایی کنند فقط هزینه کرده و بودجه را دور ریخته‌اند. جامعه نسبت به آسیب‌های زنان مقاومت بیشتری نشان می‌دهد؛ با این حال برای پذیرش این زنان از سوی جامعه باید کار کرد و از پتانسیل مردم استفاده کرد. ساخت این شهرک زنان آسیب‌دیده یا در معرض آسیب را از جامعه جدا می‌کند. اولین مشکلی که برای این زنان به وجود می‌آید این است که در جامعه نشانه‌دار می‌شوند. دومین مسأله این است که بازتوانی اجتماعی باید در اجتماع شکل بگیرد که آن‌ها در جامعه بازتوانی خود را به دست نمی‌آورند و در وهله بعد فرزندانشان هم نشانه‌دار می‌شوند. زنان اگر سالم باشند هم با این نشانه‌ها با آسیب‌های دیگری روبه‌رو می‌شوند. بهتر است مجدداً به دنبال احیای تجارب ناموفق نباشیم.

این کار به مصلحت نیست
سهیلا جلودارزاده، نماینده مجلس دهم نیز با طرح شهرک‌سازی مخالفت کرد. به گفته او جداکردن زنانی که آسیب‌دیده‌اند یا در معرض آسیب هستند ولی شانس زندگی سالم را دارند، از زندگی عادی به مصلحت نیست چون انگشت‌نما می‌شوند و نمی‌توانند در محیطی زندگی کنند که نظر مردم راجع به آن‌ها خوب باشد. شکل اجرای این طرح باید به نوعی باشد که این زنان نشانه‌دار نشوند. می‌توان این زنان را در شهرک‌های جدیدی که ساخته شده، به صورت پراکنده اسکان داد. طرح مصوب مجلس در برنامه ششم با عنوان «طرح جامع توانمندسازی زنان سرپرست خانوار» می‌تواند این زنان را هم به لحاظ تخصصی و صحیح پوشش دهد و این زنان طوری ساماندهی شوند که باعث آسیب بیشتر نشود.

این طرح فاقد مبانی علمی و عملی است
پس از این اظهارنظرها مسؤولان بهزیستی نیز به موضوع ورود کردند. احمد خاکی، معاون امور اجتماعی بهزیستی استان تهران طرح «ساخت شهرک بازتوانی زنان آسیب‌دیده یا در معرض آسیب» را فاقد مبانی علمی و عملی دانست.

براساس صحبت‌های خاکی، پس از برگزاری جلسه اسفندماه 95 در استانداری، بهزیستی استان تهران انتقاداتی را در خصوص اجرای این طرح مطرح کرد که بنا به دستور استاندار مقرر شد موضوع در معاونت امور اجتماعی بهزیستی استان تهران با تشکیل یک گروه کارشناسی بررسی شود. پس از بررسی، نظرات کارشناسی بهزیستی استان تهران در 11 بند در جلسه مورخ دهم اردیبهشت ماه در اختیار استانداری تهران قرار داده شد که نشان می‌داد تجمیع مداخلات برای جمعیت‌هایی از این دست در قالب شهرک پیشنهادی است که سال‌هاست منسوخ شده است.

خاکی تصریح کرد که از طرف دیگر دسترسی زنان آسیب‌دیده به خدمات مورد نیاز، مستلزم پراکندگی سازمان‌های ارایه خدمات است و منحصر کردن خدمات در شهرک‌های پیشنهادی، دسترسی‌پذیری به خدمات را کم می‌کند. زنان آسیب‌دیده یا در معرض آسیب نیازمند خدمات اقامتی و شبانه‌روزی برای کسب بهبودی هستند، که این موضوع در این طرح پیشنهادی آورده نشده است.

مجادله استانداری و بهزیستی
پس از مخالفت آشکار بهزیستی، این طرح مدتی در سکوت خبری پیش رفت تا بار دیگر در روزهای گذشته استانداری جلسه‌ای برگزار کرد و در آن موضع خود را بسیار بالاتر از بهزیستی دانست. این موضع‌گیری و پاسخ بهزیستی مجادله‌ای را ایجاد کرد.

در این جلسه مدیرکل امور زنان و خانواده استانداری تهران به ایرادات بهزیستی از طرح اشاره کرد و گفت: “سازمان بهزیستی باید بداند که استانداری حوزه حاکمیتی است و به هر موضوعی که بخواهد می‌تواند ورود کند و حتی همین الان می‌تواند بگوید که بهزیستی تعطیل شود”!

موضع‌گیری استانداری در شرایطی است که براساس قانون برنامه ششم توسعه، بهزیستی نهاد متولی رسیدگی به آسیب‌های اجتماعی شناخته شده است و سایر دستگاه‌ها موظف به پیروی از آن هستند.

90 درصد دستگاه‌های ذی‌ربط با ساخت چنین شهرکی مخالف هستند
به دنبال این بحث، معاون امور اجتماعی بهزیستی استان تهران در پاسخ به شارقی بیان کرد که تنها سازمان بهزیستی مخالف ساخت این شهرک نیست بلکه 90 درصد دستگاه‌های ذی‌ربط با ساخت چنین شهرکی مخالف هستند. در هیچ جای دنیا نمی‌توان زنان آسیب دیده و زنان ویژه را به صورت ویژه در یک محل نگهداری کرد. این در حالیست که ما با هر گونه اجباری در حوزه آسیب‌های اجتماعی مخالفیم و معتقدیم چنین رویکردهای سلبی نتیجه‌ خوبی به دنبال خواهد داشت. امروز NGOهای خوبی در کشور در این حوزه وجود دارد و ما باید برای توانمندسازی زنان آسیب دیده از خود مردم کمک بگیریم. حدود 20 نخبه آسیب‌های اجتماعی طرح ساخت شهرک بازتوانی زنان آسیب دیده را مورد بررسی قرار دادند و آن را رد کردند.

به گفته خاکی در حوزه آسیب‌های اجتماعی 19 دستگاه درگیر هستند اما در عمل فقط سازمان بهزیستی کشور و شهرداری‌ها به این حوزه ورود کردند و درواقع در این حوزه دست تنها هستند و چنانچه همکاری بیشتری در حوزه آسیب‌های اجتماعی در کشور ایجاد شود، نتایج بهتری حاصل خواهد شد.

شارقی نیز از موضع خود کوتاه نیامد و اظهار کرد: زنان آسیب‌دیده‌ای در کشور وجود دارند که پس از آزادی از زندان به علت نداشتن سرپناه مجدداً مرتکب جرم می‌شوند تا به زندان برده شده و سرپناه داشته باشند. چنین شرایطی نشان می‌دهد که اقدامات بهزیستی و شهرداری‌ها در این حوزه مؤثر نبوده، این در حالیست که ما نمی‌خواهیم با زور و اجبار کسی را به این مراکز ببریم.

مخالفت استاندار با نخبگان حوزه آسیب‌های اجتماعی
با وجود این‌که در این جلسه مطرح شد 20 نخبه در حوزه آسیب‌های اجتماعی راه‌اندازی این شهرک را رد کرده‌اند، سید حسین هاشمی، استاندار تهران همچنان از آن حمایت کرد. به گفته او طرح ساخت شهرک بازتوانی زنان آسیب‌دیده طرح خوبی است و چنان‌چه محقق شود کار بسیار بزرگ و ارزشمندی خواهد بود. با همکاری کمیته امداد و سازمان بهزیستی کشور این طرح پیگیری شود. نیاز است بررسی بیشتری در خصوص این طرح صورت گیرد و یک تیم کارشناسی باید با بازنگری این طرح راهکار مناسب برای توانمندسازی زنان آسیب دیده را ارایه دهد.

حمایت مولاوردی از ساخت شهرک
شهیندخت مولاوردی، معاون امور زنان و خانواده ریاست‌جمهوری نیز به دنبال استاندار به حمایت از این طرح پرداخت و اظهار کرد که ساخت مجتمعی به منظور توانمندی زنان آسیب دیده طرح خوبی است و از آن حمایت خواهیم کرد. این مرکز با گرمخانه‌ها و خانه‌های امن که فقط وظیفه نگهداری از زنان آسیب دیده را دارند، متفاوت است. هدف این طرح بازاجتماعی کردن و توانمندسازی زنان از جمله زنان زندانی است.

بهزیستی با برچسب‌زنی و تجمع مخالف است
اما مسؤولان بهزیستی سکوت نکردند و پیرو وظیفه قانونی خود بار دیگر مخالفت خود را با شهرک‌سازی مطرح کردند. این‌بار بالاترین مقام بهزیستی ورود پیدا کرد. انوشیروان محسنی‌بندپی، رئیس سازمان بهزیستی کشور تأکید کرد که برنامه ششم توسعه سازمان بهزیستی را مسؤول صدور مجوز و رسیدگی به این امور قرار داده است. نگاه این سازمان کارشناسی و تخصصی است و با برچسب‌زنی مخالف است. این‌که گروهی را در جایی با مارک مشخصی جمع کنیم نه به صلاح آن افراد است، نه در اجتماع‌پذیری، درمان و بازگشت آن‌ها تأثیری دارد. با انسان سروکار داریم نه با جسم و فیزیک. بنابراین نیاز به نگاه نرم‌افزاری داریم نه سخت‌افزاری. بدون حضور و موافقت بهزیستی نمی‌توانند چنین اقدامی را انجام دهند. اگر گفته‌اند می‌خواهند مراکزی را برای توانمندسازی، حرفه‌آموزی و اجتماع پذیری راه‌اندازی کنند، مسأله‌ای نیست. سازمان بهزیستی با جمع‌کردن تعداد زیادی فرد در یک مکان و برچسب‌زنی مخالف است؛ به همین دلیل بود که با مراکزی مانند اخوان و فشافویه مخالفت کردیم. اما اگر تعداد افراد حاضر در یک مرکز حداکثر بین 30 تا 50 نفر باشد، مشکلی نیست؛ زیرا در این صورت می‌توان آن‌ها را مورد آموزش قرار داد.

نمونه‌های پیشین شهرک‌سازی محکوم به شکست بودند
به گزارش مهرخانه، همان‌طور که در گزارش به آن اشاره شده است، متولی اصلی و مسؤول رسیدگی به آسیب‌های اجتماعی بهزیستی است. طرح راه‌اندازی «شهرک بازتوانی زنان آسیب‌دیده یا در معرض آسیب» با اهداف ذکرشده، فارغ از عملی و علمی بودن یا نبودنش، طرحی مهم به نظر می‌رسد. سؤال این‌جاست چرا باید چنین طرح‌هایی پیش از آن‌که نظر متولی اصلی‌اش را جلب کند، رسانه‌ای و بر اجرای آن تأکید شود؟ لزوم جلب رضایت متولی اصلی هر اقدامی امری بدیهی است اما دیده می‌شود که دستگاه‌های مختلف انرژی و هزینه‌های بسیاری را صرف اموری می‌کنند که از اساس راهش را اشتباه در پیش گرفته است. این امر گاهی با عنوان موازی‌کاری و گاهی بی‌توجهی به سلسه مراتب و نظرات کارشناسان در موضوعات مرتبط با آسیب‌های اجتماعی دیده می‌شود؛ در حالی‌که آسیب‌های اجتماعی امری پیش پا افتاده نیست که روزی دستگاهی خارج از محدوده وظایف و اختیارات خود وارد آن شود و پس از مدتی به دلیل غیرکارشناسی بودن طرح را رها کند یا طرح با شکست روبرو شود.

در مورد «شهرک بازتوانی زنان آسیب‌دیده یا در معرض آسیب» با نگاهی به سال‌های گذشته می‌بینیم که چنین طرح‌هایی هرچند با هدف توانمندسازی و جامعه‌پذیری انجام شود اما محکوم به شکست است. نمونه این اقدامات را در مراکز مرتبط با نگهداری، درمان و بازتوانی معتادان به‌خوبی دیده‌ایم.

انتهای پیام/ 940502

[ad_2]

لینک منبع

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *